M jak Mama
Smyk
Nutricia big photo open (Getty) Nutricia big photo open (Getty)

1000 ważnych dni

Pierwsze trzy lata życia dziecka to okres niezwykle intensywnego rozwoju. Aby sprostać kolejnym wyzwaniom, mały człowiek potrzebuje diety, która zapewni mu odpowiednią dawkę energii oraz wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Jak powinna ona wyglądać? 

W pierwszych latach życia dziecko niemal każdego dnia zdobywa nowe umiejętności. Uczy się ssać pierś, unosić główkę, chwytać zabawki, jeść łyżeczką, raczkować, siadać, chodzić, mówić, biegać. Staje się coraz bardziej samodzielne i ciekawe świata. Obserwując ten fascynujący proces, warto pamiętać, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Jeśli więc maluch opanowuje jakąś umiejętność wolniej niż rówieśnik, nie trzeba od razu się niepokoić. Ważne by stale robił postępy oraz rozwijał się harmonijnie pod kontrolą lekarza. Pomoże mu w tym prawidłowa dieta, która odpowiada potrzebom jego organizmu.

Imponujące tempo

W pierwszych 12 miesiącach życia aż trzykrotnie zwiększa się masa ciała malucha. W kolejnych dwóch latach tempo wzrostu nadal jest duże. Intensywnie rozwija się także mózg dziecka. Najwięcej połączeń nerwowych powstaje do trzeciego roku życia. Stopniowo dojrzewa układ pokarmowy oraz ściśle z nim związany system odpornościowy. Wszystko to sprawia, że organizm malucha w pierwszych 12 miesiącach życia ma większe zapotrzebowanie na niektóre składniki odżywcze niż osoby dorosłej.

Prawidłowe żywienie buduje więź
z dzieckiem

Przez pierwsze pół roku życia niemowlę powinno być karmione piersią. Mleko mamy dostarcza mu wszystkich niezbędnych składników odżywczych i wspiera układ odpornościowy. Dodatkowo karmienie piersią wpływa korzystnie na rozwój emocjonalny maluszka. Ssanie piersi mamy, jej bliskość oraz czuły dotyk dają mu poczucie bezpieczeństwa i działają kojąco. Taki sposób karmienia pomaga również mamie w nawiązaniu więzi z dzieckiem. Nie zawsze jednak mama karmi piersią. W tej sytuacji należy dobrać odpowiednie mleko modyfikowane dopasowane do wieku dziecka, po konsultacji z lekarzem. Tata może uczestniczyć w karmieniu i tym samym wspierać mamę oraz budować więź z dzieckiem.

Menu na miarę potrzeb

W drugim półroczu rozwój fizyczny dziecka nabiera tempa. Każdego dnia maluch wytrwale ćwiczy pełzanie, raczkowanie, siadanie, wstawanie, chodzenie. Ten wysiłek sprawia, że organizm potrzebuje energii i składników odżywczych, które wspomagają rozwój i wzrost. Jednocześnie następuje intensywny rozwój funkcji poznawczych i mózgu dziecka. Rozwijają się inteligencja dziecka, jego wyobraźnia oraz pamięć. Maluch uważnie obserwuje otoczenie, analizuje i uczy się rozwiązywać problemy. Rozumie też coraz więcej słów. Jego organizm potrzebuje teraz więcej składników wspierających funkcje poznawcze takich jak żelazo. Karmienie wyłącznie mlekiem mamy nie zapewnia już dziecku odpowiedniej porcji energii, białka oraz niektórych mikroelementów i witamin. Dlatego trzeba zacząć rozszerzać jego dietę.

Czas na wzbogacenie jadłospisu

Wprowadzanie nowych produktów do diety dziecka najlepiej zacząć między 17. a 26. tygodniem życia. Wtedy maluch umie już siedzieć z podparciem, jest zainteresowany jedzeniem innym niż mleko i potrafi zgarniać pokarm z łyżeczki. Pierwsze posiłki powinny mieć gładką konsystencję. Gdy dziecko nabierze wprawy w ich jedzeniu, warto zaproponować mu dania z małymi grudkami. Kolejny etap to wprowadzenie do menu malca posiłków z większymi cząstkami, które wymagają gryzienia, oraz miękkich produktów podawanych do rączki. Przy wyborze produktów dla najmłodszych dzieci warto kierować się jakością, bezpieczeństwem i pochodzeniem produktu. Jednak niekiedy trudno samemu ocenić jakość produktów. Dobrym rozwiązaniem jest korzystanie z żywności z oznaczeniem wieku na opakowaniu, która spełnia znacznie bardziej rygorystyczne normy niż żywność przeznaczona dla całej populacji. Dodatkowo produkty te są bez konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku. W urozmaiceniu jadłospisu drogowskazem może być opracowany przez ekspertów kalendarz żywienia dziecka w pierwszych 1000 dni życia. Kalendarz daje rodzicom praktyczne wskazówki, jak rozszerzać dietę oraz bilansować jadłospis dziecka po 12. miesiącu życia.

Niezależność przy stole

Po pierwszych urodzinach w dziecku rośnie poczucie niezależności. Maluch rozumie już, że jest odrębną osobą, która ma swoje potrzeby. Chce sam podejmować decyzje i jeśli coś budzi jego sprzeciw, głośno protestuje. Jego ulubionym słowem często jest: „Nie!”. Między 2. a 3. rokiem życia to dążenie do niezależności przybiera na sile. Dziecko, które coraz lepiej mówi, wyraża swoje zdanie przy każdej okazji. Także przy stole. Zdarza się, że stanowczo odmawia jedzenia niektórych produktów lub ogranicza swoje menu do kilku, często niezdrowych dań. W efekcie w jego jadłospisie może brakować ważnych składników odżywczych. Dla rodziców ten okres bywa wyzwaniem. Muszą zadbać, by dieta dziecka była dobrze zbilansowana, a jednocześnie atrakcyjna dla małego smakosza.

Dziecko to nie mały dorosły

Choć roczniak czy dwulatek może jeść wiele produktów, to nie znaczy, że przy stole można traktować go jak dorosłego. Dieta dziecka powinna odpowiadać potrzebom jego wciąż szybko rozwijającego się organizmu, np. dostarczać mu większych ilości witaminy D, wapnia i żelaza. Dlatego trzeba starannie komponować posiłki, zwracając uwagę na ich wartość odżywczą. Pamiętajmy, że w diecie dzieci po pierwszym roku życia nadal nie powinny się znaleźć produkty bogate w cukier, sól, tłuszcze trans czy produkty zawierające konserwanty, wzmacniacze smaku oraz barwniki. Ważnym elementem diety dziecka wciąż powinno być mleko i produkty mleczne. Zamiana mleka krowiego na mleko modyfikowane typu Junior u młodszych dzieci może polepszyć bilans diety i pomóc uzupełnić składniki często niedoborowe w diecie jak żelazo, DHA czy witamina D.

Piśmiennictwo:

  1. „Rozwój fizyczny, psychomotoryczny i społeczny dzieci: - okres niemowlęcy i poniemowlęcy”; https://www.wl.cm.umk.pl/panel/wp-content/uploads/2.-Rozwój-fizyczny-okres-niemowlęcy-i-poniemowlęcy-2017.pdf
  2. Shonkoff, J. i Phillips, D. A. (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. Washington DC: National Academy of Sciences Presses.
  3. El Aidy S., Hooiveld G., Tremaroli V. et al. The gut microbiota and mucosal homeostasis: colonized at birth or at adulthood, does it matter? Gut Microbes 2013; 4 (2): 118‒124. doi: 10.4161/gmic.23362
  4. W przeliczeniu na kg masy ciała, zgodnie z: Normy żywienia dla populacji Polski, pod red. M. Jarosza, IZZ, Warszawa 2017.
  5. Halina Weker i Marta Barańska, „Żywienie niemowląt i małych dzieci” Intystut Matki i dziecka 2014; https://imid.med.pl/images/do-pobrania/Zywienie_niemowlat_www.pdf
  6. https://1000dni.pl/kalendarz-zywienia
  7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn. 16 września 2010 r. w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.
  8. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Jarosz M. (red.): Warszawa, Instytut Żywności i Żywienia, 2012.
  9. Kalendarz żywienia dziecka w 1000 pierwszych dni: https://1000dni.pl/kalendarz-zywienia
  10. Weker H. i wsp. Stanowisko Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie zasad żywienia dzieci w wieku 1-3 lat, Standardy Medyczne Pediatria 2022